БАЛА ӨМІРІНДЕГІ КҮН ТӘРТІБІ

БАЛА ӨМІРІНДЕГІ КҮН ТӘРТІБІ

Исағалиқызы Мақпал, психолог
№35 «Ер Төстік» бөбекжай-бақшасы

Мақсаты:

Балалардың психологиялық және физикалық дамуына күн тәртібінің әсерін түсіндіру, олардың мінез-құлық мәдениетін, өзін-өзі реттеу қабілетін қалыптастыру, ата-аналар мен педагогтарға бала режимін сақтауда психологиялық қолдау көрсету.
Баланың өміріндегі күн тәртібі — оның физикалық, психологиялық және әлеуметтік дамуының негізі.
Дұрыс ұйымдастырылған күн тәртібі баланың ағзасының бірқалыпты дамуына, жүйке жүйесінің тұрақтануына, эмоциялық тепе-теңдіктің сақталуына ықпал етеді.
Психологтардың айтуынша, күн тәртібін сақтайтын балалар өз ісіне жауапкершілікпен қарайды, күйзеліске аз ұшырайды және өз уақытын тиімді пайдалана алады.
Балабақшада бала күн тәртібі арқылы тұрақтылық пен сенімділік сезімін қалыптастырады. Бұл оның эмоционалды жай-күйіне, оқу мен ойындағы белсенділігіне тікелей әсер етеді.

1. Күн тәртібінің психологиялық маңызы

Күн тәртібі — бұл баланың психикасына тәртіп пен тұрақтылық енгізетін маңызды құрал.
Мысалы, егер бала әр күн сайын белгілі бір уақытта оянып, тамақтанып, ойнап және ұйықтап үйренсе, оның жүйке жүйесі тұрақты жұмыс істейді.
Мұндай балалардың есте сақтау қабілеті, назар қоюы, эмоциялық тұрақтылығы жоғары болады.
Психологиялық тұрғыдан алғанда күн тәртібі:

• Баланың қауіпсіздік сезімін арттырады;
• Өзін-өзі бақылауға үйретеді;
• Тәртіп пен дербестік дағдыларын дамытады;
• Ата-анамен және құрдастарымен қарым-қатынасты жеңілдетеді.

2. Бала өміріндегі күн тәртібінің негізгі кезеңдері

1. Таңертеңгі уақыт (07:00–09:00):
     Бала оянғаннан кейін жылы шыраймен қарсы алу өте маңызды. Таңертеңгі гимнастика мен дене белсенділігі ағзаны сергітеді. Психологтар таңертеңгі көңіл күйдің бүкіл күнге әсер ететінін айтады.
2. Оқу және ойын кезеңі (09:00–12:00):
     Бұл уақытта баланың зейіні мен белсенділігі жоғары. Тәрбиеші мен психолог осы сәтті тиімді пайдаланып, танымдық, эмоционалдық, логикалық ойындар ұйымдастыруы тиіс.
3. Серуен және демалыс кезеңі (12:00–15:00):
     Ашық ауада серуендеу баланың жүйке жүйесін тыныштандырады, көңілін көтереді.
     Түскі ұйқы — баланың миының демалуы мен эмоцияның қалпына келу кезеңі.
4. Кешкі уақыт (15:00–20:00):
     Тыныш ойындар, шығармашылық сабақтар (сурет, музыка, ертегі тыңдау) — эмоционалдық реттеу тәсілдері.
     Кешкі ас пен ұйықтар алдындағы тыныш әңгіме баланың психикасын тыныштандырады.

3. Күн тәртібін сақтамаудың психологиялық салдары

Егер балада күн тәртібі сақталмаса:

• Жүйке жүйесі тез шаршайды;
• Ұйқы мен тәбет бұзылады;
• Ашу, мазасыздық, жылауықтық пайда болады;
• Оқу мен есте сақтау қабілеті төмендейді;
• Мінез-құлық тұрақсыздығы байқалады.

Психолог үшін мұндай белгілер — баланың ішкі эмоционалдық теңсіздігінің белгісі. Сондықтан баланың күн тәртібін жүйелі түрде сақтау — оның тұрақты дамуының басты шарты.

4. Ата-аналар мен педагогтарға психологиялық кеңестер

1. Күн тәртібін біртіндеп енгізіңіз — балаға жаңа әдетті қалыптастыру үшін уақыт беріңіз.
2. Балаға уақытты бақылауды үйретіңіз (мысалы, суретті сағат немесе күн кестесі арқылы).
3. Күн тәртібін бұзғаны үшін жазалау емес, түсіндіру және ынталандыру әдісін қолданыңыз.
4. Бірізділік пен тұрақтылық — ең бастысы. Әр күннің ұқсас құрылымы баланың қауіпсіздік сезімін арттырады.
5. Күн тәртібін ойынмен және ертегі арқылы қызықты етіңіз.
6. Бала ұйықтар алдында тыныш әуен немесе ертегі тыңдасын — бұл оның жүйкесін тыныштандырады.

Бала өміріндегі күн тәртібі — оның жан-жақты дамуының негізі.
Психолог пен тәрбиеші бірлесе отырып, күн тәртібін ұйымдастырғанда балада тұрақтылық, сенімділік, эмоционалдық тепе-теңдік қалыптасады.
Күн тәртібі — тек уақыт кестесі емес, ол баланың психологиялық саулығын қамтамасыз ететін маңызды тетік.